Ik vraag me af of ze nog bestaan, de proffen die hun kat sturen zonder de studenten te verwittigen, die over hun vakantie zitten te leuteren in plaats van les te geven, die hun cursus komen voorlezen, die op het examen vragen stellen waarop de student onmogelijk het antwoord kan kennen. Bestaat die wispelturige, dictatoriale, incompetente, machtsgeile prof nog?
Ik herinner me er eentje die omstandig zijn tandsteenbehandeling uit de doeken deed terwijl hij eigenlijk taalkunde moest doceren. Een andere had last van wat nu kuis stemmingswisselingen wordt genoemd. De ene keer zat die joviaal te vertellen, de andere keer kwam hij met een woeste kop binnen. Dan wist je hoe laat het was. Die proffen konden zich veel permitteren. Ze waren vrij en ze waren ook een beetje onschendbaar. Studenten moesten hun grillen ondergaan. Het leverde vertelstof voor straffe verhalen in de kroeg. Dat wel.
Respect
Vandaag bestaat academische vrijheid alleen nog op papier. Docenten zijn onderworpen aan regels en reglementen, en moeten verantwoording afleggen over hun gedrag. Er zijn ombudsdiensten voor grote en klein klachten, én de docenten worden door de studenten geëvalueerd over hun competentie en over hun manier van lesgeven. ‘Behandelt de docent de studenten met respect?’ luidt één van de vragen.
Heeft dit invloed op het gedrag van de docenten? Ik denk van wel. Je weet bijvoorbeeld dat als je je tot een scherp antwoord laat verleiden omdat je geduld op is of omdat je slecht geslapen hebt of omdat de bewuste student je wanhopig maakt, je vroeg of laat het deksel op je neus krijgt: geen respect, geen verantwoord didactisch handelen.
Ik ben wel een voorstander van evaluaties. Ze werken vooral goed als je met je studenten heldere afspraken maakt, waarbij de belangrijkste afspraak moet zijn dat problemen en verzuchtingen op tafel worden gelegd. Dan kan er worden gepraat en onderhandeld. Niets is ergerlijker dan studenten die hun ergernissen opkroppen om ze vervolgens uit te spuwen op het evaluatieformulier. Zo zijn we niet getrouwd, denk ik dan.
Gebuisd
Maar de medaille heeft ook een keerzijde. Meer en meer wordt de verantwoordelijkheid voor het slagen van de student in de schoenen van de docent geschoven. Als de student niet goed presteert, dan komt dat omdat de docent niet goed heeft lesgegeven. Of dat die te veel eisen stelt. Of de colleges niet goed organiseert. Niet de student is gebuisd, maar de prof. Of ze zijn allebei gebuisd.
En dus moet de docent zich nog meer uitsloven om te onderhandelen, te praten, te begeleiden, te coachen. En dus wordt de lat voor de docent steeds hoger gelegd. Terwijl die voor de student naar beneden gaat. Daar klopt iets niet.
Er zijn voor dit alles economische én humanitaire redenen. Eerst de economische: onderwijs kost de staat veel geld en dus wil de staat dat onderwijs rendeert. Studenten die niet slagen betekenen voor de staat weggegooid geld. Daar valt over te discussiëren, maar bon. Vervolgens de humanitaire reden: de student moet respectvol worden behandeld, mag niet te hard worden aangepakt, moet in zijn waardigheid worden gelaten. Dat is mooi en lovenswaardig, maar soms moet je tegen een student kunnen zeggen: dit is waardeloos, dit is slecht.
In mijn somberste buien denk ik weleens: binnenkort zal het voor een student volstaan zich in te schrijven om gegarandeerd een diploma te krijgen. Want daar heeft hij/zij recht op. Hij/zij verdient dat respect. Gelukkig waaien die buien snel over. Ze maken plaats voor een positieve gedachte aan de vele nieuwsgierige, leergierige, geïnteresseerde studenten. Want positief moet een docent vandaag zijn. Positief en soepel. Op naar het nieuwe academische jaar. Allez vooruit.
@Allen: uw reactie is welkom als u zich houdt aan de regels voor deelname aan onze discussieforums - mod
22/09/2011 om 15:04
Ik heb niet zo’n sombere bui nodig om in de realiteit van zowel universiteit als hogeschool vast te stellen dat wat u in uw somberste buien denkt gewoon de realiteit is… en het zijn ook de nieuwsgierige, leergierige en geïnteresseerde studenten die hier mee de dupe van zijn, want als docent heb je bijna geen andere keuze dan je aanpassen aan hen die enkel hun recht opeisen…. op naar het nieuwe academiejaar, dat wel, en zelfs nog gemotiveerd, maar de kloof met de realiteit in je auditorium en zij die het beleid bedenken wordt elk jaar groter en groter….
22/09/2011 om 16:35
Ik waan mij geen didactische expert, maar is dit niet het klassieke verhaal tussen macht en gezag? De docent kan op twee manieren autoriteit uitoefenen op zijn/haar publiek. De oude manier zou je dan “autoriteit door macht” kunnen noemen, de nieuwe “autoriteit door gezag”. Het voeren van een schrikbewind houdt het plebs bang en stil, jezelf bewijzen als “krak” en de zaal betoveren een andere methodiek. Het is een soort Venn-diagram met op de dwarsdoorsnede van dit alles de enkelen die én hun leerstof zelf beheersen én het didactisch inzicht hebben dit op een degelijk gestructureerde manier over te brengen.
Als het evenwicht richting een gezond midden verschuift (door evaluatie in de andere richting) mag u er - zeker op de lange termijn - vanuit gaan dat de student u niet overmatig zal afstraffen op het formuliertje. 99% van de studenten heeft dat ethisch inzicht wel. Mevrouw Hemmerechts, hou hoop en mijn dank voor uw milde toon. U ziet, de studenten vinden het wel fijn.
22/09/2011 om 17:51
Arrogante proffe, arrogante studenten. Je zal ze altijd wel allebei hebben en allebei zullen ze wel eens het deksel op de neus krijgen. De proffen krijgen een slechte evaluatie, de afgestudeerde arroganten merken dat in het bedrijfsleven hun eisen heel wat minder indruk maken.
Wat er wel ontbreekt bij veel proffen is praktische ervaring: dikwijls hebben ze weinig voeling met het werkveld en die voeling is net een extraatje dat respekt afdwingt.
22/09/2011 om 20:02
k vind dit een zeer treffend verwoorde opinie. Ikzelf ben in feite nog maar twintiger en studeerde nog niet zo lang geleden. Ik schreef me terug in voor een eerste jaar Talen nadat ik wat werkervaring had opgedaan. Wat Kristien Hemmerechts beschrijft is zeer herkenbaar. Het is steeds moeilijk om een gezonde balans te vinden. Ik denk dat het ook een algemene maatschappelijke tendens of tijdsgeest is.
Ik ben dan nog van de generatie die momenteel studeert aan hogescholen of universiteiten; dus eigenlijk zou het eerder logisch klinken dat ik de kant van de student verdedig of kies, maar ik frons de wenkbrauwen bij de mentaliteit die nu al te vaak overheerst. En iedereen moet zich maar verzoenen en aanpassen want we kunnen niet anders. Het is bijzonder moeilijk om dan nog genuanceerde of opbouwende kritiek of feedback te formuleren. Je wordt snel afgekeurd of bestempeld als een betweter, cynicus of ouderwetse brompot. Natuurlijk heeft iedereen zijn aandeel in de koek en heeft het geen zin om bij de pakken te blijven zitten. Ik denk dat je met verantwoordelijkheidszin, betrokkenheid en zelfrespect nog altijd meer bereikt dan met -hoe zal ik het zeggen- een te groot invoelingsvermogen, overvloed aan faciliteiten, gepersonaliseerde trajecten en achterpoortjes voor elk individu apart. Op den duur verlies je hierdoor het gevoel dat je met een samenhangend geheeel bezig bent. En toch zijn de mogelijkheden in academisch avondonderwijs belangrijk. Het aanbod is nog te beperkt in sommige universiteiten.
Ik ben ook voor democratisering van hoger onderwijs. Ik heb zelf op achttien jaar als alleenstaand student met studietoelage gestudeerd en weet uit eigen ervaring dat dit veel doorzettingsvermogen,planning en zelfdiscipline vergt. Het is belangrijk dat sociale studentenvoorzieningen blijven bestaan. Hoewel dit ook moet gelinkt zijn aan voorwaarden. Er zijn studenten die het met minder middelen moeten doen. Daarom schrik ook van de mening die ik deze morgen las van ererector André Oosterlinck die vindt dat het inschrijvingsgeld zou moeten verdubbeld worden. Ik ken misschien te weinig hierover om mij een volledig correct beeld te vormen, maar ik kan mij eerder vinden in de tegenreacties van de huidige rectors van de UA en de KUL.
Daarom begrijp ik ook het pleidooi dat nu wordt geleverd over het inperken van de flexibilisering van opleidingstrajecten. Men wil geen beroep meer leren, maar een aantal credits “consumeren” tijdens een studieloopbaan. Hoe kan je nu nog zeggen dat je enige grond of achtergrond hebt met hier en daar wat snippers en hippe vakken met engelse benamingen(pardon: competenties of opleidingsonderdelen)?
Nu ben ik toch wel aan het mopperen! Verdorie !
En toch vind ik het knap en bewonderenswaardig dat zoveel personeel in het onderwijs, op alle niveau’s, er telkens weer het beste van proberen te maken. Het is nog altijd een van de mooiste beroepen.
22/09/2011 om 20:15
Ik doceer aan een buitenlandse universiteit en de situatie die Kristien Hemmerechts schetst is voor mij zeer herkenbaar. Studenten zijn mondige en veeleisende “consumenten” geworden, en hebben soms onrealistische verwachtingen over de rol van docenten.
De oorzaak hiervan ligt mijns inziens vooral bij de universitaire overheden die, hoofdzakelijk om financiele redenen, zoveel mogelijk studenten willen aantrekken en tevreden stellen. Voor instellingen wiens inkomsten hoofdzakelijk bestaat uit inschrijvingsgelden, is de druk om studenten doorheen hun studie te loodsen torenhoog.
Uiteindelijk kan dit ten koste gaan van de kwaliteit van de geleverde inspanning - van zowel studenten (die het soms vanzelfsprekend beschouwen om ge-”spoonfed” te worden) als van docenten (bijvoorbeeld, minder tijd voor wetenschappelijk onderzoek) . Dit kan zich uiten in een daling van de academische criteria waaraan studenten verwacht worden te voldoen. Een devaluatie van de afgeleverde diploma’s is het resultaat op lange termijn.
Universitaire overheden zouden hun onderwijzend personeel meer moeten betrekken in de bepaling van de doelstellingen van hun onderwijs, en meer oog hebben voor welke educatieve veranderingen het onderwijs *echt* ten goede komen. Alleen zo kan men een klimaat realiseren waarin studenten kwalitatief hoogstaand onderwijs kunnen genieten van docenten die hen ernstig nemen en genoeg academische vrijheid hebben om hun competenties door te geven.
23/09/2011 om 06:31
Deel tot op zekere hoogte de mening dat docenten verantwoording moeten afleggen voor hun gedrag.
Doch denk ik dat we, hier ook, het pamperbeleid van studenten niet te ver mag laten gaan (soms lijkt het er inderdaad op dat het de fout is van de prof/univ als de student gebuisd is).
Uiteraard zijn er profs met grillen, arrogant en soms met onbegrijpelijke/onaanvaardbare ‘methodieken’ van lesgeven. Ben er echter wel van overtuigd dat ook dit een leerschool is.
Ook in het bedrijfsleven kom je zo’n mensen tegen (van hoog tot laag) - daar moet je mee leren omgaan.
Als 18-20 jarige is het misschien wel tijd om geconfonteeerd te worden met de realiteit.
Dit gezegd zijnde, er is een middenweg, maar de proffen enige vrijheid overlaten kan denk ik echt geen kwaad - en ook minder administratie.
23/09/2011 om 07:37
De bedenkingen van Kristien Hemmerechts zijn in vele maatschappelijke sectoren geldig, denk ik.Het middelbaar onderwijs is al lang vertrouwd met een tendens waarbij leerkrachten op het matje moeten komen als hun leerlingen onvoldoende resultaten behalen. Het probleem van de omgekeerde hiërarchie. Mijn indruk is dat in vele scholen geprobeerd wordt om de omgekeerde hiërarchie te corrigeren.
Wa men doorgaans de crisis van het gezag noemt, lijkt mij inderdaad eerder een crisis van de hiërarchie. Misschien een erfenis van de jaren 60, die via individuele emancipatie en maatschappelijk egalitarisme wilden afrekenen met het autoritisme en elitarisme dat Europa zoveel onheil had gebracht. Neen, ik pleit niet voor een terugkeer naar ‘vooroorlogse’, onderdrukkende toestanden.
Hiërarchie kan in positieve zin echter een ordenend principe zijn, dat verantwoordelijkheden én bevoegdheden (onlosmakelijk met elkaar verbonden) afbakent, als ze gekoppeld zijn aan bekwaamheden en integriteit.
23/09/2011 om 08:58
Erg interessant stuk dat je hier geschreven hebt Kristien. Ik ben zelf docent aan een hogeschool en zit nog maar 5 jaar in het vak als docent. Het is inderdaad misschien een moeilijke balans, maar technologie kan hier wel een uitweg aan bieden, tenminste voor mijn vakgebieden. Wat ik tracht te doen is ervoor te zorgen dat de studenten het lesmateriaal via video lectures te zien krijgen. Hierbij kunnen ze de leerstof op hun eigen tempo absorberen. En de eigenlijke lesuren worden puur als individuele begeleiding gebruikt. Onlangs is er ook een interessante TED talk geweest waarin deze methode en meer geavanceerde besproken worden. Voor de geinteresseerden je kan hem vinden op Youtube Salman Khan talk at TED 2011.
Deze “moderne” methode zorgt ervoor dat het eigen verantwoordelijkheids gevoel bij de studenten aangewakkert wordt.
23/09/2011 om 12:59
Studenten intellectueel uitdagen is de beste manier om ze respect te betonen. Vol goesting trek ik maandag naar mijn colleges met één doel: te tonen aan de studenten dat de lat hoog ligt maar ook om te tonen hoe ze moeten springen om erover te raken. Die weg samen afleggen op een jaar tijd geeft voldoening aan beide kanten. Hoe ik dat weet? Dat lees ik het jaar erna in de studentenevaluaties.
23/09/2011 om 19:33
generatiekloof? Je wordt (net als ik) ouder Kristien
@Kim indeed, ik kan dit als werkgever alleen maar beamen. De TED generatie is gearriveerd.
23/09/2011 om 23:42
Lof voor de genuanceerde analyse van dit “probleem”.
Ik ben zelf vijf jaar gastdocent geweest aan een Vlaamse hogeschool en aan het eind van de rit roemloos ten onder gegaan wegens een zogenaamde “deontologische fout” als docent. Het heeft me ongeveer een jaar gekost om mijn Üntergang wat in het juiste perspectief te kunnen zien, maar ik heb er wel een aantal zaken uit geleerd:
Zo heeft Tom C. overschot van gelijk wanneer hij stelt dat praktijkervaring bij de prof een geweldig eerlijke manier is om als docent respect af te dwingen bij je studenten, helaas zijn onze hogescholen en universiteiten op een dusdanige manier georganiseerd dat ze niet bepaald laagdrempelig zijn voor die mensen die op een gemotiveerde ingeleefde manier hun praktijkervaring binnen een academisch kader willen doorgeven aan studenten én die dit noodzakelijkerwijze ook nog willen blijven combineren met de daytime job waarop ze hun praktijkervaring baseren. Al te vaak dienen die regels en reglementen waar mevrouw Hemmerechts het over heeft om een soort van onderwijskundig elitarisme af te dwingen en zo worden ten lande honderden praktijkgerichte cursussen gegeven door masters in de… die al jaren de voeling met die praktijk kwijt zijn. Dat is een gistende voedingsbodem voor ontevreden studenten.
Het is ook des mensen dat eens je zo’n -soms lucratieve, maar vooral ook moet ik toegeven prestigevolle- docentenjob binnenhaalt dat de meesten zich al vrij snel conformeren aan de eerder genoemde regels en reglementen én daarmee hun frisheid, hun originaliteit, hun out-of-the box benadering van lesgeven verliezen.
Zelf heb ik mijn relatief korte en ook wel roemloos geëindigde docententijd steeds opgevat als een soort van freelance bijberoep. Dat maakte dat ik er voor mezelf minder problemen mee had om een aantal regels en reglementen die ik volstrekt stupide en afstompend vond compleet te negeren, vanuit het idee we zullen wel zien hoelang het bootje te water blijft op mijn manier, maar ik blijf tenminste de kapitein, én dat heeft eigenlijk vijf jaar goed gegaan, veel dankbare studentencontacten gehad, veel praktijkervaring kunnen doorgeven, getrouwd met een studente die ik in het eerste jaar dat ik lesgaf heb leren kennen, moeilijke leerstof afgewisseld met wat onvergetelijke zelfrelativerende decompressiemomenten in de aula,kortom een onvergetelijke tijd, maar elke Don Quichote komt vroeg of laat zijn windmolens tegen en moet zich neerleggen bij de wil en de macht van het establishment.
De take home message aan docenten is dan ook: Blijf trouw aan jezelf, weiger cursussen te doceren waar je al lang geen praktische voeling meer mee hebt, neem jezelf ook niet te serieus als docent, laat het belachelijke idee dat er best een soort van academische afstand moet bewaard worden tussen student en docent varen, het is uit academische nabijheid dat de interessantste en leerrijkste interacties ontstaan in je klas! Klamp ook niet te vast aan je docentenjob, op tijd en stond -al dan niet noodgedwongen- herbronnen in de praktijk komt alleen maar je geloofwaardigheid ten goede.
24/09/2011 om 00:47
Ik kan begrip opbrengen voor de mening van mevrouw Hemmerechts. Mag ik wel opmerken dat de slotbedenking me enigszins wrang voorkomt? Een geforceerde nuancering om toch maar niet te negatief naar voor te komen?
Mij staat het systeem van evaluaties aan. 20 jaar geleden haalde ik een licentiaatsdiploma in de letteren en wijsbegeerte aan de VUB. WIj hadden in onze mini-faculteit de grillen te torsen van een zwaar gefrustreerde vrouwelijke professor. De dame in kwestie had pas het lesgeven in een middelbare school achter zich gelaten en maskeerde een pertinent gebrek aan ruime achtergrondkennis door schampere opmerkingen - vrouwelijke studenten werden niet zelden minachtend toegesproken met de woorden “wel mijn liefste kind..” - en denigrerend gedrag.
Nog erger was die prof. die als de lust hem te binnen schoot een telefoongesprek begon, terwijl zijn studenten geduldig in de aula afwachtten, en vervolgens zijn assistent de zaal uitstuurde om met de groezelige hond die hij steeds bij zich had in de les te gaan wandelen.
Verhalen legio aan andere universiteiten vermoed ik zo….
Tot ik 3 jaar geleden besloot de academsiche lerarenopleiding te volgen aan diezelfde universiteit, in diezelfde faculteit. Groot was de verbazing toen diezelfde vrouwelijke professor van toen blijkbaar gemetamorfoseerd was in een minzaam vriendelijk iemand.
Wel, daarom vind ik dat die evaluaties moeten kunnen. Zulke wanteostanden dienen weggefilterd te worden. Maar er is een onevenwicht. Toen ik dus 3 jaar geleden aan het evalueren ging kon dat anoniem (enfin, zo werd het dus voorgesteld). Op dat punt ga ik niet akkoord. Wie zich wil uitspreken over de kwaliteiten van een docent, moet zelf ook maar in het licht treden; Dat is wel zo netjes. En het verhindert lage en laffe commentaren naar ik meen.
24/09/2011 om 11:41
Knap en fair geschreven. Doet me deugd te zien dat er proffen zijn die deze afwegingen maken en die signalen geven. De beste proffen zijn diegenen die (dat blijkt achteraf) met een stevige maar goed gemeende hand de hele tijd een leider en gids geweest zijn en waarbij elke les bol stond van betrokkenheid. Erkenning op basis van gezag en respect voor de kennis van de prof maar ook zijn menselijke waarden, een soort ‘lift’ waarbij de student elke dag voelt dat de kracht er is om hem omhoog te duwen. Een goeie prof is zoals een goeie ouder: iemand die perfect kan verdragen dat de student de uiteindelijke winnaar is die er op vooruit gaat. En via een 2e circuit moet er dan ook dikke waardering en danku en beloning getoond worden voor zo’n prof or leraar of ouder of dokter of verpleger of politicus. ‘Kunnen snappen dat het GOED is om iemand anders een flinke stap vooruit te laten maken, en dat ook echt gunnen.’ Als iedereen dat zou doen, dan zou iedereen in zijn leven ook meteen enkele mensen zien verschijnen die lift-motor zijn voor ‘jouw’ leven. Is dat niet de essentie van wat elke politieke partij elk op een andere manier en elk met eigen woorden wil bekomen ?
En een keer gaan afbouwen op gebied van bangmakerij, minder cultuur van angst, minder rechtszaken, minder klachten, maar de lift naar boven. Dat zou voor de economie een enorme boost geven.