In haar telefonische reactie op de dood van Willy De Clercq noemde Annemie Neyts zijn overlijden ‘tragisch’. Nu weet ik ook wel dat Neyts niet elk woord gewikt en gewogen heeft. Ze zat in China en had net vernomen dat een man die voor haar erg veel betekende, het tijdige voor het eeuwige had verwisseld. Toch bleef dat woord in mijn hoofd hangen. Kun je de dood van een 84-jarige ‘tragisch’ noemen? Is het in zekere zin niet ‘normaal’ dat een mensenleven na al die jaren eindigt? De meeste organen hebben dan hun vervaldatum bereikt.
Je zou kunnen stellen dat het tragisch is dat mensen moeten sterven, maar nog tragischer zou het zijn als we niet stierven. Er zouden mensen bijkomen en geen verdwijnen, en uiteindelijk zouden we elkaar moeten uitmoorden. Vreemd genoeg lijken we dat telkens opnieuw te vergeten. We leven in een waan, in een roes van onsterfelijkheid. Misschien hebben we die waan nodig om te kunnen leven. Men zegt dat het ‘vroeger’ anders was. Wij hebben de dood weggemoffeld en daardoor zijn we van de dood vervreemd. Er wordt gestorven in ziekenhuizen, lijken worden niet thuis maar in mortuaria opgebaard. Ik weet eigenlijk niet over welk ‘vroeger’ het bij dit soort beweringen gaat, maar het is zeker geen ‘vroeger’ dat ik mij herinner. Ook in de vele negentiende-eeuwse romans die ik heb gelezen komt de dood als een schok, een grimmige vijand. Nee, ik denk dat de dood altijd en overal als tegennatuurlijk is ervaren. Dat was ‘vroeger’ niet anders dan nu. Tegelijkertijd is sterven de meest natuurlijke zaak ter wereld. Het is de enige zekerheid die we hebben: vroeg of laat is ieder van ons aan de beurt.
Het woordje ‘tragisch’ deed me denken aan een zinnetje dat Amerikanen gebruiken om een uitvaart of een begrafenis te omschrijven: a celebration of life. Daarmee wordt precies het tegenovergestelde gezegd. Niets tragiek, maar dankbaarheid en vreugde om een rijkgevuld leven. Voor de ene is er meer reden voor dankbaarheid dan voor de andere; het ene leven is rijker dan het andere. Maar dat De Clercq zijn tijd op aarde niet verprutst heeft staat buiten kijf.
En dan is er het tweekoppige monster: aftakeling en dementie. Weinig mensen boven de 85 slagen erin aan zijn klauwen te ontsnappen. Er bestaat slechts één vluchtroute: de dood. Bij het vernemen van het overlijden van iemand met vele jaren op zijn of haar teller kan ik plaatsvervangende opluchting voelen. Niet omdat de persoon weg is, dat zeker niet, maar wel in het besef van wat hem of haar wordt bespaard. Op een bepaald moment is het vet van de soep, en ook de soep zelf heeft alle smaak verloren. Do not go gentle into that good night. Dat moet zo’n beetje de beroemdste dichtregel zijn over de dood. Hij komt van Dylan Thomas en laat zich vertalen als: ga niet zonder misbaar de nacht van de dood in. Misschien bestaan er donkere nachten die tragischer zijn dan de dood.
Graag wil ik hier een kleine enquête houden over wat als de ideale leeftijd wordt gezien om te sterven. Dat is een best een lastige denkoefening, want alles hangt af van gezondheid en conditie. Laten we een persoon in gedachten houden die met de gemiddelde portie ouderdomskwaaltjes te kampen heeft, fysiek zowel als mentaal. Wat is dan de ideale leeftijd om de pijp aan Maarten te geven, de leeftijd waarop nabestaanden kunnen zeggen: o ja, het is goed dat hij of zij is gegaan; hij of zij had zijn exit niet beter kunnen timen?
03/11/2011 om 15:19
Ik ben ervan overtuigd dat je niet persé lang moet leven, eerder goed leven en dan stoppen. Aan de andere kant zul je, als je ouder bent en het goed gaat, nooit denken dat het dan moet stoppen. Wie weet hoeveel jaren er nog in het verschiet liggen?
Maar alles bij elkaar genomen zou ik gaan voor 70-75. Dan heb je toch nog een tijdje van het pensioen kunnen genieten!
03/11/2011 om 15:49
Mijn schoonmoeder overleed op 22/9/2011. Vrij recent dus en ook vrij vlug. Ze was 84 jaar. Moeder van 6 kinderen waarvan 2 mentaal minder valide. Haar echtgenoot, voor zijn heengaan, een tiental jaren ziek. Zij heeft dus ook een “rijk”gevuld leven gehad.
En enkele maanden geleden begon het : de eerste tekenen van dementie, misschien versneld na het overlijden van een van haar minder valide kinderen op 51 jarige leeftijd op 17 mei van dit jaar.
Zij is plots van ons heengegaan. Zij had al enkele weken geen vrolijke blik meer in haar ogen. Een blik die haar zo typeerde en deed genieten van het leven niettegenstaande al haar tegenslagen. Klagen hoorde er ook niet bij, klagen was voor de zwakkere in de maatschappij.
Zij droeg haar miserie en verdriet in haar en niemand, ook wij niet, moesten daar iets van merken.
Vond zij troost in haar geloof? Wie weet. Waarschijnlijk wel. Zij was een kind van haar tijd.
Voor ons kwam het hard aan. Zij was nog niet klaar om te sterven, althans volgens ons. Enige troost vinden wij in het feit dat zij de aftakeling van een dementerende niet hoeft mee te maken.
Ja en voor ons is het ook beter. Wij kennen wel de toestanden in rvt’s waar dementerenden verblijven.
Alle goede zorgen ten spijt is het er voor de naaste familie maar triest. De patienten zelf beseffen het niet of nauwelijks nog.
Mijn moeder dan. Ja die is mentaal nog in orde maar fysiek totaal “op”. Zij is er ook 88. Voor haar, zij zegt het zelf, is het genoeg geweest. Zij is pro euthanasie, maar ja.
Ik heb haar al gezegd dat je niet sterft wanneer je wil, dat zij geen hond is waar .het aardse leven kan beeindigd worden door een spuit.
Maar ja, voor haar is het toch genoeg geweest. Een verlossende spuit of pil zou bij haar welgekomen zijn.
Bij mij minder.
Ja, op welke leeftijd mag men sterven. Moeilijke en zeer persoonlijke vraag.
In hierboven aangehaalde verhalen zou ik zeggen : het was het juiste moment en het is misschien het juiste moment.
In ieder geval moeten betrokkenen en zij alleen de mogelijkheid geboden worden de beslissing te nemen, terwijl het nog kan .
03/11/2011 om 16:04
In de huidige economie en het politieke landschap van tegenwoordig zou ik zeggen: 65, in sommige landen 67.
03/11/2011 om 16:11
Beste Mevrouw Hemmerechts,
Ik werk als psycholoog met demente bejaarden en Alzheimerpatiënten. Ik hou van mijn werk, ik hou van mijn patiënten, probeer goed te doen en kijk vaak genoeg om: ik wil leren begrijpen.
Hoewel ik heel wat vragen heb omtrent weggelaten parameters in uw enquête, vind ik het desalniettemin een interessante denkoefening.
Als de gemiddelde levensverwachting voor een Belgische vrouw ongeveer 82 jaar en voor een man 76 jaar bedraagt, dan ga ik ervan uit dat dat een leven is/was zonder al te veel poeha en kleerscheuren: je doet normaal en je komt er wel. Het zijn vanaf die gemiddelde leeftijd de extra’s die de bejaarde langzaam ondergraven. En die tergende traagheid, het voelen van de genezing dat ze niet meer zo goed of zo snel gebeurt, of het nog vaker voorkomende gevoel, nee wetenschap, dat het niet meer wordt zoals voorheen, die is moeilijk te quantifiëren. Trek je daar gemiddeld 3 jaar of 5 jaar voor uit? Jaren waarin je nog wel “mee kan”, maar waarbij je toch steeds weer merkt “qu’on vie en gros et qu’on meurt en détail”. Als die moeilijke jaren goed begeleid worden, én als er een achtje vóór je leeftijd staat, dan denk ik dat je er, als familie, vrede mee kan hebben. Ik doe dagelijks aan rouwverwerking, en ik merk toch steeds weer dat 80 een mythische grens is, in de zin van “och, ‘t menske heeft toch ne schone leeftijd gehaald”. Het lijkt soms wel een schoolrapport: een 7 kan nog altijd beter, terwijl een 8 voor zowel leerling als leraar als ouder volkomen aanvaardbaar is.
Dus 80 voor mannen en 85-ish voor vrouwen.
My 5 cents!
03/11/2011 om 16:16
Het ideale moment om te sterven is volgens mij eerder in een gevoelsmatige dan in een absolute leeftijd uit te drukken. Het moment dat je stopt met die voor iedereen bekende “dan-hoeft-het-voor-mij-allemaal-niet-meer grens” te verleggen, dàt moet het zijn.
03/11/2011 om 16:32
Zolang er liefde in je leven is ben je niet te oud om te sterven, altijd te jong. Ik probeerde mijn leven te beëindigen, was even vergeten dat er mensen waren die van hielden.
03/11/2011 om 17:14
Beste Kristin . zoals zo vele , heb ik dit aandachtig gelezen ; En eveneens zoals zovele , sta ik daar wel eens bij stil . Het is namenlijk zo , dat ik en mijn man , daar ook de leeftijd stilaan voor hebben , om er over na te denken .
Alle twee zijn we 68 jaar . En alle twee ontsnappen we niet aan kwaaltjes eigen aan ouder worden .
Mijn moeder sterf , min of meer nog gezond , op 88 jarige leeftijd , mijn toen 11 jaar oudere broer , waar ik niet zo veel voeling mee had , maakte me boos , omdat hij op de begrafenis vertelde ” Het is goed zo ” Want mama was er soms niet meer helemaal bij .
Ondertussen is mijn broer dood door de gevreesde ziekte ( kanker ) en kan ik met hem er niet meer over praten .
Nu 14 jaar na het sterven van ons mama , en zelf ouder te worden , bezie ik dat anders .
De ideale leeftijd om te sterven bestaat niet . Het is gewoon ideaal te mogen leven , zolang als dat men ” nog mee kan ” alles nog kunnen beseffen , nog vreuge en verdriet , bewust te kunnen ondergaan . Als dat wegvalt , als men in een zetel zit te niksen , dan heb je de leeftijd bekomen om te gaan .
Ik heb het natuurlijk over mensen die oud zijn . Niet over een mens die , normaal nog redelijk jong is , Voor sommige is 75 jaar zijn , een kwelling , laat hen gaan , voor anderen zal dat , pak weg 85 jaar zijn , laat hen gaan . Het komt er op neer , dat ge nog moet kunnen ” leven ” , moet kunnen ” weten “, moet kunnen ” mee zijn ” . En het is goed , dat we daar zelf niks over te vertellen hebben .
Als ik zelf 80 à 85 jaar mag worden , en tot dan ” alles kan en mag en begrijp ” dan ben ik bij de gelukkige . Kan dat niet , dan is vroeger sterven , voor mezelf en familie veel beter .
03/11/2011 om 17:20
Voor mij bestaat er geen exact getal, of valt dit moeilijk te bepalen. Ik ben vijftiger en heb het geluk gehad om zowel professioneel als (vooral) privé reeds een vrij gelukkig en ‘rijk’ leven achter de rug te hebben.
Mocht ik morgen, met een vingerknip dood neervallen, het zij zo.
Idealiter wil ik doorgaan zolang ik er plezier aan beleef en in goede gezondheid verkeer (ben me bewust van de clichés).
Ik hoop dat ik er sterk genoeg voor ben maar een mooi einde lijkt me om zelf mijn houdbaarheidsdatum te kunnen bepalen en dan van mijn beste vrienden op een vrolijke manier afscheid kan nemen.
Een exact getal?
Met 79 jaar ben ik zeer tevreden maar een stuk eerder mag ook…
03/11/2011 om 17:25
Het zijn enkel zieke geesten of zwakke psychologieën die het leven niet meer zien zitten en eruit willen stappen. Na tegenslagen volgt er meestal een betere periode, en dat houdt de mens overeind. Het geheim is: verlangen naar morgen, naar de toekomst, nieuwe ervaringen willen beleven, verwonderd blijven over de dingen.
De kinderlijke mentaliteit behouden, niet toegeven aan decadentie en aan de “tout lu, tout vu, tout bu” mentaliteit. Daarboven gezond leven met gepaste voeding en veel beweging.
Met een gezonde geest in een gezond lichaam wordt men (jong blijvend) heel oud van jaren.
03/11/2011 om 17:31
De ideale tijd om te sterven is geen cijfer, is geen op bepaald ogenblik maar een gesteldheid. Een fysische of mentale toestand. Iedereen kan nu vooraf bepalen waar zijn levensgrens ligt en waarom. Ik persoonlijk wil sterven wanneer ik niet meer zelfredzaam ben of mentaal begin af te takelen. Ondertussen hoop ik dat ik niet onder een auto terecht kom. Zolang, beste Kristien, schrijf, schrijf veel boeken, teksten, verzin verhalen, verras mij met je fantasiieën. Vriendelijke groeten. Karel
03/11/2011 om 17:36
Beste mevrouw Hemmerechts,
Ik denk dat leeftijd helemaal geen parameter moet zijn voor degene die het gehad heeft en geen persperctieven meer heeft. Ik ben 66 en heb de absolute noodzaak om nog actief mee te draaen in deze maatschappij en ook niet te worden versleten voor een cyberdebiel.
Zolang ik het gevoel heb een nuttig “tool” te zijn voor anderen, en ik mijn hobby kan beoefenen (talen studeren) is het in orde. Ik werk ook in de tuin sedert verleden jaar en beleef daar veel plezier aan.Als die factoren zijn weggevallen, dan mag voor mij de deur definitief gesloten worden.
03/11/2011 om 17:38
Lastig hoor.. Ik sluit me wel aan bij Kris: kies voor een 8! Maar ik betrap me erop: ik wil die 85. Als man. Maar misschien omdat ik ook een laatbloeier ben.
En ik betrap me ook op iets anders: morgen mag ook, mits het testament goed geregeld is, voordat de levenden zoveel problemen krijgen dat hun cijfer naar de 5 gaat. Maar dat is de zakelijke kant in mij. Ik hou het bij 8.
03/11/2011 om 17:38
De reacties op het overlijden van een al dan niet dierbaar iemand zijn meestal volledig uit een egocentrisch oogpunt te bekijken. als Annemie Neyts het overlijden van De Clerq tragisch noemt bedoelt ze dan tragisch voor hem, tragisch voor haar of tragisch voor zijn nabestaanden, voor de Belgische politiek misschien? Ik weet ook niet zo goed wat ze ermee bedoelt. Voor hem waarschijnlijk niet, want dood is dood en daar moet je het mee stellen (of net niet, vermits je toch dood bent en dus per defnitie niet meer in leven).
Als de gemeenschap in het algemeen eens wat positiever tegenover de dood zou staan en dankbaar zou zijn voor “een schoon leven” dat de overledene hopelijk geleefd heeft, dan zou die taboe die over de dood gegroeid is in onze maatschappij misschien plaats maken voor wat positievere gevoelens van gelukkige herinneringen en aangename uren verbracht in het gezelschap van een geliefd persoon. Wij Belgen zijn toch het 21-ste gelukkigste volk op aarde. Niet slecht, toch?
Dus, wat minder egoïsme, wat meer fatalisme en het leven na de dood (van een ander) wordt meteen heel wat draaglijker en dan zijn zulke sombere superlatieven als “tragisch” niet meer nodig.
03/11/2011 om 18:47
Het moment is er als je geen dromen, uitdagingen, vooruitzichten meer hebt
03/11/2011 om 19:03
Sorry, maar ik vind de vraag en sommige reacties ergerlijk.
Wat heeft “de gemiddelde portie ouderdomskwaaltjes” ermee te maken? De volgende vragen lijken me relevanter: leeft men in een sociaal weefsel waarin men zich begrepen en ‘geborgen’ voelt? hoe creatief kan men nog bezig zijn? ervaart men zijn leven als plezant of als een lijdensweg?
Terloops: dat de leeftijd van wie reageert niet werd gevraagd, lijkt mij een gemiste kans. Vooral bij wie met cijfertjes gooit.
03/11/2011 om 19:04
Heb er al veel over nagedacht temeer omdat ik volgens de dokters al 13 jaar dood moet zijn(uitgezaaide kanker,39 kg) Moet ik nu blij zijn omdat ik nog leef??ik weet het niet omdat het maar uitstel is.Als we “de tijd” niet uitgevonden hadden maakten we ons daar waarschijnlijk geen gedachten bij.
03/11/2011 om 20:00
Beste,vorige week heb ik mijn grootmoeder begraven. Was 91 jaar jong en tot twee maand voor haar overlijden woonde zij nog alleen thuis, weliswaar met een regelmatig bezoek van dokter, poetsdame en de verzorger. Slaagde erin om nog dagelijks eten voor zichzelf te maken, mee te helpen kuisen en wassen en strijken enz. en was nog scherp van geest tot enkele dagen voor haar overlijden. Haar wekelijks bezoek aan haar achterkleinkind stond met stip op de agenda. Ik besef dat het weliswaar een uitzondering moet zijn om op deze wijze oud te worden, maar onder deze voorwaarden gun ik iedereen 91 jaar jong te worden. Persoonlijk had zij het meest moeilijkheden met de eenzaamheid door het systematisch verliezen van vrienden, familie en buren.
03/11/2011 om 20:48
“Het is de dood die het leven leefbaar maakt”.
Als die uitspraak klopt, dan mag het duidelijk zijn dat de dood welkom is, zodra dat leven niet meer leefbaar is, ongeacht wat de leeftijd is van de persoon in kwestie.
Akkoord, alle mensen die van dichtbij betrokken zijn bij een naderend afscheid van een geliefde, zullen hopen, tegen beter weten in, dat het tij alsnog mag keren en dat levensverlengende technieken succes mogen hebben. Maar wie zou voor zichzelf kiezen om weken of maanden lang “in leven” te worden gehouden door machines, zonder hoop op beterschap ?
UIteraard wil iedereen kiezen voor een lang en gelukkig leven, maar als er geen kwaliteit meer is, speelt kwantiteit geen rol meer.
03/11/2011 om 21:54
ik denk als u geld genoeg heb gaat u daarom niet lager maar goed leven dan kan men wel kiezen
03/11/2011 om 22:08
Sterven behoort bij het leven. Nochtans - denk ik - dat niemand een leeftijd erop kan voorspellen. Behoor sinds jaren tot de ” derde leeftijd” heb gezondheidsproblemen en toch voel ik me nog jong. Het is niet ongewoon in home’s te horen : ” Zie eens wat een oude mens daar aan het sukkelen is! “, en dat gezegd door een tachtiger.
Wat ik wel weet en al geschreven is: wanneer ik van de wereld niet meer afweet of dat ik voor anderen een last beteken, moet er een eind aan worden gemaakt.
03/11/2011 om 22:20
Mijn beste vriendin stierf als jonge moeder op dertig jarige leeftijd. Dat was geen goede leeftijd om te sterven.
Twintig jaar later stierf mijn nieuwe beste vriendin als vijftigjarige, twee pubers achterlatend. Dat was ook geen goede leeftijd.
Mijn moeder stierf als vierenzestigjarige. Dat was te jong, maar zelf zei ze nadat ze gehoord had dat de kanker ongeneeslijk was: ‘ach, ik heb een prachtig leven gehad, en ik ben blij dat mij en jullie een treurig einde met dementie en aftakeling bespaard blijft.’
Mijn tante stierf toen ze drieennegentig was. Ze woonde nog altijd op zichzelf, fietste op haar driewieler door Amsterdam, hield er een minnaar op na en speelde nog iedere dag vijf uur piano. Haar hart stopte ermee terwijl ze Beethoven aan het repeteren was. Dat vond ik een mooie dood, niet te vroeg, niet te laat.
Mijn vader stierf toen hij zesennegentig was. Al jaren dement, afhankelijk van zijn verzorgsters, drama’s bij iedere verschoning, die bij hem associaties opriepen aan de gruwelen van het concentratiekamp, Toen hij stierf was er opluchting: gelukkig, het is volbracht.
Ik denk dat er geen ideale leeftijd bestaat om te sterven. Wel denk ik dat je je als mens kunt voorbereiden op de dood, en er zo voor kunt zorgen dat hij je niet overvalt, en ook kunt voorkomen, dat de dood je pas komt bevrijden na een veel te lange lijdensweg. De moed hebben de dood in de ogen durven zien, ik denk dat dat voorwaarde is om een beetje harmonieus te kunnen sterven.
03/11/2011 om 22:22
Ik heb de neiging geen leeftijd op een mooi einde te kleven. Voor mij is het goed als iemand gaat als het voor hem of haar genoeg is geweest. Ik weet dat ik daarmee de deur openzet voor bepaalde soorten, ‘vermoeide’,zelfmoord maar ik deel de huiver en afkeer voor deze vorm van euthanasie praecox niet. We hebben de neiging om de dood van anderen in te kleuren met onze eigen verwachtingen. Van onze ouders of partners willen we niet dat ze sterven, want zolang ze leven hebben we de illusie dat we die mooiste momenten met hen, dat feest, die avond in de tuin, die wandeling langs het strand, kunnen herhalen. Zodra ze sterven verdwijnt die illusie. Bij kinderen vullen we een leven voor hen, los van het feit dat die misschien helemaal niet willen.
In die zin is die dood dus niet tragisch. Het kan best dat iemand door haar dood niet bereikt wat ze nastreefde, - wat in de oude betekenis tragisch is - maar er toch vrede mee heeft. Je kunt je beperktheid aanvaarden, je eindigheid. En dat kan los van leeftijden.
03/11/2011 om 23:02
gelukkig weet ook niemand wanneer hij/zij zal sterven. Stel dat je tot bijv. 65 jaar onsterfelijk zou zijn en dus alles maar dan ook alles mag, kunt doen zonder te sterven.
03/11/2011 om 23:08
Naar mijn bescheiden mening bestaan er absoluut niet zoiets als een goede of ideale leeftijd om wel of niet de dood tegemoet te treden, maar eerder een minimum aan levenskwaliteit en lichamelijke fitheid om het leven eerzaam te kunnen torsen, onafhankelijk van deze leeftijd.
Enerzijds zie je vaak nog krasse knarren van ver in de zeventig die nog levendig uitstappen maken en hun toekomst uitstippelen
tot zelfs tachtigers die nog een marathon lopen.
Als je in zo’n topconditie op je vijf en tachtigste plots in elkaar zakt terwijl je voor je nabestaanden alles goed gepland hebt dan is dit toch eigenlijk erg mooi.
Anderzijds zie je ook soms mensen die reeds vanaf hun veertigste of vijftigste met zware lichamelijke tekorten of een ziekelijk gestel die zich jarenlang doorheen het leven slepen waarbij hun uiteindelijke dood eerder een verlossing lijkt.
Ik geloof dus eerder in een ideale fysieke en geestelijke conditie dan in een ideale leeftijd.
03/11/2011 om 23:32
Ik ben in de leeftijd van 66 gekomen maar als ik de mensen zie in rusthuizen dan wil ik tot 85 jaar worden
want ik voel mij nog jong van hart en geest en maar goed dat we het niet weten wanneer ze ons komen halen
gaan doen we toch allemaal! troost jullie maar met het leven dat je nu voerd ……………..
03/11/2011 om 23:37
Mijn schoonmoeder is er 94, heeft op 3 jaar tijd,3 schoondochters,en een zoon zien hen gaan, en zij wil niet liever heen gaan,omdat
zij het beu is te leven, en elke dag vijftien verschillende pillen te moeten nemen om zo gezegd gelukkig te leven. Als het aan mij lag kiezen wij zelf wanneer wij hen willen gaan zo van ” het is goed geweest laat het zo zijn”
04/11/2011 om 00:36
In deze context zou ik met plezier een andere dierbare willen aanhalen, die ons onlangs is ontvallen: de legendarische speech van Steve Jobs op Stanford University.
‘Als je elke dag leeft alsof het je laatste was, dan komt er ooit wel eens een dag dat je gelijk krijgt.’
‘t Is inderdaad misschien een goed idee als je ’s morgens voor de badkamerspiegel staat, om je af te vragen of je wel met volle teugen aan het leven bent alsof het je laatste dag was. En als het antwoord te vaak na mekaar ‘nee’ is, dan denk ik dat je goed in de buurt komt van die ‘ideale leeftijd’ om even plaats te maken voor de volgende generatie.
Maar een exact cijfer zou ik er niet op willen plakken. ‘t Is trouwens ook geen exacte wetenschap.
04/11/2011 om 02:29
Ik durf en kan daar geen leeftijd op zetten,is voor ieder toch wat verschillend denk ik afhankelijk van lichamelijke toestand,gezondheid,sociale inbedding , individuele beleving….Ik kan me inbeelden en heb het al meegemaakt dat het’het is goed geweest zo,nu mag…’maar ook is er het besef(ook al zou er iets ‘na’bestaan,ik weet het niet)dat het dan gedaan is en wanneer is het dan ‘tijd’?Beslissen wanneer het tijd is voor een ander,kan niet vind ik,al heb ik ook al het gevoel gehad(oa bij mijn moeder die 92 is geworden)dat het ‘naar mijn gevoel’ goed was dat ze gegaan is voordat ze…
Gelukkig kiezen we dit meestal zelf niet en overkomt het ons,hopenlijk stoppen we met anderen het leven te ontnemen(doodstraf nog in sommige landen en staten),voor sommigen komt de dood alleszins veel te vroeg(ik verloor mijn vader en schoonzoon… naar mijn beleving veel te vroeg en voor hen kwam de dood totaal onverwacht),anderen zouden dan (wettelijk)weer de keuze moeten kunnen krijgen…
04/11/2011 om 03:29
Mit 17 hat man noch Träume. Da wachsen noch alle BäumeIn den Himmel der Liebe.
Mit 17 kann man noch hoffen. Da sind die Wege noch offenIn den Himmel der Liebe.
Doch mit den Jahren wird man erfahren. Daß mancher der Träume zerrannen. Doch wenn man jung ist, so herrlich jung ist Wer denkt, ja, wer denkt schon daran?
Mit 17 hat man noch Träume. Da wachsen noch alle BäumeIn den Himmel der Liebe.
Zonder dromen is het leven eigenlijk niets meer waard. Daarna wordt het gewoon realist zijn. 17 dus? Oei nee, we moeten wel even leren leven zonder dromen.
Aan de ander kant is de world life expectancy 67. Dat lijkt me dan weer ver overdreven. Tussen 17 en 67 gebeurt er eigenlijk niets dat vermeldenswaard is.
Ik pleit voor een gezond gemiddelde van 43.
B
04/11/2011 om 10:10
Ik vind de vraag volkomen misplaatst. Er bestaat geen ideale leeftijd om te sterven. Het is het individu (eventueel in overleg met kinderen en dokter)die beslist hoe lang hij nog wenst te leven . Onafhankelijk , levenskwaliteit ,vrienden en kennissen kunnen een leidraad zijn bij deze keuze. Laat ons ophouden telkens voor andere te beslissen wanneer ze best doodgaan .
04/11/2011 om 10:29
Het lijkt mij goed dat een leven kan eindigen als de ziel zich er niet meer kan in vinden.
Zolang je bezield door het leven kan gaan, is het leven meer dan de moeite waard.
Al vrees ik dat veel te veel mensen hun hele leven zonder veel bezieling door het leven gaan.
04/11/2011 om 11:26
Mw Hemmerechts, jouw vraagstelling is even misplaatst al dat je zou vragen aan een roker of hij wil sterven op zijn 50ste, of een alcoholist op zijn 40ste aan lever cirrose.
Je vergeet dat er ook lezers zijn die een ongeneeslijke ziekte hebben en dagelijks leven met de dood voor ogen, moeten deze mensen antwoorden dat bv 36 te jong is, dat ze ook graag 75 willen worden, dat hun zoontje of dochtertje toch ook graag zou opgroeien met hun leeftijdgenootjes, ravotten, studeren, later kinderen krijgen en later oud worden… en vooral, later sterven.
04/11/2011 om 11:28
Meoilijk te zeggen of er zoiets als een ideale leeftijd bestaat om te sterven De enige zekerheid die we hebben sinds we geboren worden is dat we op een dag in as zullen vergaan.Hierbij hoeven we niet te filosoferen ,we weten we beseffen dat ons leven op deze planeet zal ophouden.Het heeft zelfs geen zin naar redenen te zoeken wat er anders zou gebeuren indien we niet zouden sterven. Een no issue dus, tenzij voor Doctor Faust.
Het is de manier waarop we dood gaan , die ons wel bezig houdt, de ene mens heeft geluk, een hoge leeftijd , geen dementie, een goede gezondheid , hij heeft geluk gehad, hij is veeleer een uitzondering. De meeste mensen hebben wel het geluk ouder te worden dan tijdens de middeleeuwen, maar de kwaliteit van het leven tijdens dit verouderingsprocess is niet altijd dezelfde voor iedereen.
Schuilt daarin precies de tragiek van de dood , neen ook niet . De tragiek van de dood schuilt in onze menselijke onvolmaaktheid.
Wij hunkeren naar een lang en gelukkig leven, voor de meeste mensen op deze aarde blijft deze verwachting niet ingevuld.
De dwaasheid , de hubris , de plaats waar je geboren wordt , neemt vaak de determinerende overhand tussen verlangen en realiteit.
Te vroeg moeten afscheid nemen van geliefden doet pijn , de tijd is te kort , het besef van onze onmacht slaat dan wellicht om in een opstandig en tragisch gevoel .
Maar neen de dood op zichzelf is niet tragisch , gewoon een deel van onze tijdelijkheid, laten zij die lang en goed geleefd hebben , dankbaar zijn . dankbaar zoals Willy de Cleckq.
04/11/2011 om 11:32
Ik zou het over de externe druk om te sterven willen hebben.
Het lijkt me dat iedereen zo lang mogelijk, zo goed mogelijk wil leven. Helaas geen natuurlijk gegeven.
(Ik ben intussen 58 en heb mensen rondom mij al op allerlei manieren weten doodgaan. Vaak te vroeg via ongelukken en zelfmoord. Heb zelf intussen een borstkankerepisode overleefd blijkbaar: ik weet nog altijd niet of dat nu betekent dat ik over twee jaar dood zal zijn of met zwier 90 zal worden. Dat laatste zie ik wel zitten.Het eerste, als het moet, ook.)
Los daarvan: wat met een maatschappij die prestatie als hoogst na te streven doel stelt en vervolgens alles en iedereen die niet aan die norm voldoet, begint te achtervolgen. Doodgaan wanneer een niet langer productief peil bereikt is, is goed voor de sociale zekerheid en de pensioenen, nietwaar. Het kan leiden tot een soort van zelfindoctrinatie: ‘ik ben toch niet nuttig meer, laat ik maar doodgaan’. Wat toch wel aberrant is. Toch bestaat dit, en ik heb het niet over mezelf. Ik heb een ietsje te strijdvaardig en slecht karakter voor zoiets.
Ik denk dat ik wil waarschuwen voor hypothetische goede leeftijden om te sterven. Die zijn er waarschijnlijk niet. Mijn vraag in deze is: mogen relatief jonge/oude mensen wel leven zolang ze willen? Het zal wel een vraag zijn die niet zoveel mensen zich stellen. Leven is toch normaal, niet. Dat is niet zo, denkt mijn problematische zelf dan. Er hangt ook een economisch en medisch luik aan. En wie stuurt dat in deze nieuwe crisistijden?
En als ik er dan toch een leeftijd op moet plakken, dan zou dat voor vrouwen van mijn generatie toch wel eens 90 kunnen zijn. En dan zullen sommige van ons nog goed bij hun verstand zijn!
Kristin, leg er aub nog het bijltje niet bij neer! Je fascinatie met de dood fascineert mij. Ik denk dat iemand genoeg van het leven mag hebben, maar zijn de redenen aanvaardbaar?
04/11/2011 om 15:21
Ik ken er toch een paar die hoewel ze nog leven al gestorven zijn, en nog enkel op de dood wachten.
Wat zei Harry Mullisch: Ik ben onsterfelijk tot wanneer het tegendeel wordt bewezen.
04/11/2011 om 19:50
Beste Kristien,
De mooiste leeftijd om te sterven is altijd een ‘nu’. Niet van nu is het genoeg geweest, trek de stekker er maar uit. Neen een nu voor de anderen die nog leven. Mensen zien lijden is wreed, mensen die je dierbaar zijn dag in dag uit, op een dag niet meer lijfelijk aanwezig voelen is bizar. Maar in het nu zijn zij die sterven nog even onder de levenden en nu niet meer. Erg is als de andere het leven voor je overnemen, je niet loslaten, je niet laten sterven. Je zou kunnen zeggen voor een ‘jong’ iemand daar vechten we voor, maar ook op je 100ste kan je jong zijn. Anderzijds het lucht inderdaad op ‘bij de andere en dus bij mij’ dat je eindelijk hoort dat haar wens van meer dan twintig jaar geleden eindelijk verhoort is en zo het eindige voor het eeuwige heeft mogen ruilen. Neen het is geen gevecht van decennia geweest, niet tot na haar laatste ‘nu’. Een nu voor de eeuwigheid.
04/11/2011 om 20:17
U haalt Dylan Thomas aan, laat mij Shakespeare citeren, namelijk Othello. Op het gelukkigste moment van zijn leven zegt hij:
If it were now to die,
‘Twere now to be most happy; for, I fear,
My soul hath her content so absolute
That not another comfort like to this
Succeeds in unknown fate.
Nooit kan ik nog zo perfect gelukkig zijn als nu. Laat me dus nu sterven…
Maar hij bleef leven en hij kreeg gelijk, zijn verder leven werd een hel.
04/11/2011 om 20:32
Dag Kristien,
De oma van mijn vrouw werd 98. Tot haar 97,5 leefde ze kranig volledig zelfstandig. Ze poetste zelf en had niemand nodig om haar te helpen. Op 6 maanden tijd kwijnde ze weg en stierf. Haar ideale leeftijd om te sterven was dus 97,5 jaar.
Ikzelf geraakte ervan overtuigd dat de ideale leeftijd persoonsgebonden is. Als ik bvb op mijn 50 jaar een ongeneeslijke ziekte ervaar die mijn levenskwaliteit teniet doet, is 50 jaar de ideale leeftijd om te gaan. Die vrijheid zouden we moeten kunnen krijgen. Als de medische wetenschap erin slaagt om ons leven onnodig te rekken, moet ze erin kunnen slagen om ons leven nodig te kunnen verkorten.
MVG,
Koen
04/11/2011 om 22:17
Ik werk al jaren als animator en stervensbegeleider in rusthuizen…..gemiddeld zijn de nieuwkomelingen 83j…..dus ik zou zeggen….de ideale leeftijdom te sterven, is 83jaar….
04/11/2011 om 22:42
Dank je voor alle mooie antwoorden! Liefs van Kristien
05/11/2011 om 00:45
mijn vader wordt er volgende maand 106 jaar. Hij heeft nog nooit geklaagd dat het voor hem wellekes geweest is. Integendeel, hij geniet nog van alles - van de anderen in de leefgroep - ook van het verzorgend personeel en hij heeft geen lichamelijke klachten . Mentale achteruitgang voelen we met de dag meer, maar dat beseft hijzelf niet. Hij blijft optimistisch zoals we hem al zijn hele leven kennen. Mocht er nu iets gebeuren, wij, de kinderen zouden alleen maar kunnen zeggen dat hij een schoon leven heeft gehad, dus niks dramatisch , al zullen we hem wel missen…..
Ik, zijn dochter, zie het voor mezelf allemaal niet zo rooskleurig? Hoewel ik geen bijzondere lichamelijke klachten heb , weet ik toch dat diit alles maar met uitstel is en dan maak ik al eens de bedenking dat ik het schoon zou vinden op mijn 85ste afscheid te mogen nemen van deze wereld. Het beste heb je dan al gehad en je bezorgt je nakomelingen alleen maar last en dat liever niet.
05/11/2011 om 09:12
Eén op drie ouderen krijgt te maken met (van heel weinig naar heel veel) ouderenmis(be)handeling.
Stel je voor dat er een publieke consensus komt dat 80 of 85 de ideale leeftijd is dan is dat feit alleen al een vorm van mishandeling,
van collectieve druk op mensen om tegen hun zin, of wegens te duur voor de samenleving, wegens uit de mode of wegens het ongeduld op de erfenis.
Het is een misverstand dat zieken of gehandicapten sukkelaars zijn. Een mens is zoveel meer dan zijn lichaam.
Het is ook een misverstand dat een mens samenvalt met zijn verstand. En mens is zoveel meer dan zijn verstand.
Sommige van hen zijn wijzer dan heel dit forum samen.
Het is trouwens een misverstand dat zieken a priori minder houden van het leven en dat gezonde mensen a priori meer houden van het leven. Er zijn zelfs heel wat fysiek gezonde personen die zelfmoord plegen.
Met respect Kristien, maar een poll organiseren over de ideale leeftijd is voor mij niet acceptabel.
Voor mij is de enige acceptabele vraag : “wat is voor U zelf de ideale leeftijd…”
05/11/2011 om 11:23
De vraag is niet alleen de leeftijd maar ook deze naar de mentale en of fysieke conditie; wanneer de vraag gefundeerd is moet lethale medicatie ter beschikking worden gesteld.
05/11/2011 om 13:19
Ik ben 71 en vind de ideale leeftijd om te sterven op het moment dat je het beu bent. Tot nu toe heeft het leven me nog steeds grote voldoening en rekenen mijn vrouw, dochter en kleinkinderen nog op mijn liefde, aanwezigheid, advies en hulp.
05/11/2011 om 16:31
Een enquête houden over de ideale leeftijd om te sterven? Wat een onzin!
Ik heb zojuist volgend spreekwoord gelezen: “Het komt er niet op aan hoe oud wij zijn, maar hoe wij oud zijn”.
Ik ken afgeleefde wrakken van 55 en “jonge mannen” van 85.
En een remedie tegen ouder worden ligt in volgend Chinees spreekwoord: “Het is niet ‘genoeg’ om slechts tot je vijfenezstigste te leren!” Alert blijven, en dan zijn enquêtes overbodig, zeker die van Hemmerechts!
05/11/2011 om 18:53
Voor mij lijkt mij de ideale leeftijd om te sterven tussen de 100 en 101 jaar oud, Het heeft voor mij iets moois/sprookjesachtig/….
05/11/2011 om 21:38
Sinds ik zowat een maand geleden op de Spaanse TV een Cubaan van 92 jaar oud als een kleine jongen nog een palmboom zag opklimmen, kan ik er echt geen leeftijd op plakken. Zeker is wat voor mezelf betreft mijn conditie kwa zelfbewustzijn en zelfrespect doorslaggevend zullen zijn. Ik zou het moment ook graag zelf kiezen, en vind dat onze samenleving ook best wat gunstiger omstandigheden tot zelfdoding mag creëren. Als het moment daar is, ben ik niet van plan van mij voor een trein te gooien, mezelf op te hangen, of van een torenhoog gebouw naar beneden te springen. Ik verkies te sterven in een liefdevolle omgeving, onder de mijnen (voor zover ze het aankunnen natuurlijk) , met een eerste spuit die me in slaap doet, en een tweede spuit die mijn existentie wegneemt.
05/11/2011 om 21:57
Beste Kristien,
Mijn papa is pas overleden op 55-jarige leeftijd. Veel te vroeg. Hij laat ons, zijn 4 kinderen, 2 kleinkinderen (+ 1tje op komst), mijn mama, zijn ouders en andere familie (en zovele andere mensen) achter. Eigenlijk heeft hij ons opgevoed, ervoor gezorgd dat we nu allemaal zefstandig zijn en is dan reeds gegaan.
Mijn grootvader (langs moederskant) verliet ons 3 maanden voordien, op 89-jarige leeftijd. Het voelt aan alsof hij alles uit zijn leven heeft mogen halen.
Ik vind het een groot verschil. Mijn vokke was ‘op’. Mijn pa helemaal niet. Het is een hele andere rouwverwerking.
Bij mijn grootvader kan ik berusten in zijn lot. Bij mijn vader helemaal niet. Zijn tijd was nog niet gekomen, ik mis hem.
06/11/2011 om 00:29
86 jaar
06/11/2011 om 10:14
ik wil leven tot ik sterf…en daar zal mijn lichaam zelf over beslissen.
Mijn geliefden betekenen hier veel meer dan dure doktersrekeningen, hospitalen en bejaarden tehuizen.
Laat een stervend lichaam met rust
Dank u.
06/11/2011 om 12:00
Volledig akkoord met Frank Baervoets
08/11/2011 om 19:23
Eerst geboren worden en dan sterven, logisch toch?
08/11/2011 om 23:33
Het beste moment om te sterven is als je doodgaat.
10/11/2011 om 12:25
De ideale leeftijd te sterven is die waarop je tijd is gekomen het materieële bestaan te ruilen voor een ander bestaan, of dit nu tragisch is (Neyts) of eerder verlossend (Hemmerechts) ….
16/11/2011 om 00:12
Beste Kristien, ik heb over deze existentiële onderwerpen al veel en lang en diep nagedacht, en erover gelezen, en ik heb door ervaring willen te weten komen wat dat is, de dood. Mensen als Luc Versteylen hebben er inderdaad op gewezen dat mensen vroeger beter vertrouwd waren met de dood, en ik geloof dat hij dan waarheid spreekt. Alleen al door de vele kindjes die in - of kort na het kraambed stierven, en nog meer, door de vele moeders die in de geboorte bleven. Dat zeg ik ook als historicus met een grote interesse in de biologische kant van de menselijke geschiedenis, in de demografie. Ik meen dat het waar is, en het is heel interessant dat u dit onderwerp aanraakt, iets dat een romanschrijfster volgens mij ‘moet’ doen, dat er in de hedendaagse cultuur, die vooral door het Leidmotief van de handel, de commercie, de economie wordt getoonzet, dat er een soort goocheltrukendoos speelt die ons van het begrijpen van de dood weg houdt. Vorig jaar was ik in mijn geboortestad in de tunnel aan het eten toen er bericht kwam dat er een perron tijdelijk buiten gebruik was, omwille van een zelfdoding. Ik ben toen gaan kijken, uit eerlijke interesse. En weet je wat? Ik zag van ver de brandweer de sporen schoon spuiten, en de laatste bruine zakken gingen van hand tot hand, ik had mij niet gehaast, om toch een beetje mentaal voorbereid te zijn; maar ik werd weggestuurd! Ik schrijf al drie decennia over de vreselijk hoge zelfdodingscijfers in ons land, en wilde mijzelf en mijn denken voeden met ervaringsdeskundigheid, maar zoals filosofen als De Dijn opmerken: na een ramp wordt alles zo snel mogelijk opgekuist, wij kunnen het nieuws dat het leven kwetsbaar is niet meer verdragen. Wij willen een DREAM heel houden. Het gaat over de illusie dat het mogelijk is de Tragiek en de kwetsbaarheid uit ons leven weg te masseren. Met hard werken, salaris en Kopen, Kopen. Dat is een vals Wereldbeeld. Dat is een vals Mensbeeld. En dat blijft voorlopig hangen omdat het als glijmiddel voor een (intussen dol- en vastgedraaide economie) lijkt te werken. - Zelf heb ik vanuit een veel diepere dan de gewone interesse in wat leven en wereld zijn, van kindsbeen af grenservaringen opgezocht. Zo ben ik als tienjarige in een kerkhof in afbraak een trapje afgedaald in een graf… en in dat speelterrein achter de kerk vonden wij geregeld schedels en beenderen… Later ben ik vrijwillig in de palliatieve zorg gaan werken, om de menselijke dood van nabij mee te maken. Ik heb de hand vastgehouden van een drietal personen terwijl die hun laatste adem uitbliezen. Ik heb met kandidaat zelfdoders gesproken en hen steun geboden bij Tele-Onthaal. Ik ben jager geworden omwille van een diepe liefde voor dieren, maar ook om weer maar eens een stapje dichter te komen bij dat intrigerende fenomeen van het einde van het leven, van de Dood. En om op uw vraag te antwoorden: als het bestaan mij zwaar valt, vraag ik inwendig soms om ‘thuis te komen’ (aan de Schepper). Dat dit zware maar heel mooie leven (zoals ook Connie Palmen het beschrijft in De Standaard Weekblad van het weekend) niet te lang meer zou duren. Ik ben nu vijftig. Maar meestal overheerst de wens tot leven, tot meer. Ik wil wel tachtig worden. Met de kwaaltjes erbij. Het hangt ervan af: je kunt dat nooit goed plannen en regelen, lijkt mij. Mijn moeder kan nu bijna niets meer zelfstandig doen, zij wordt binnen enkele dagen tachtig. Maar mijn broer en ik zijn er voor haar, we bezoeken haar, we bellen haar, en gelukkig is er geld om dagelijks driemaal personeel te sturen om de maaltijden op te warmen… Dat is voor haar een goed leven, ze leest veel, ze denkt veel aan haar zonen. Misschien is de diepste vraag achter uw vraag deze: hoe moet ik leven? Om goed te kunnen sterven. Wel. Laat ons vooral goed leven, dat wil zeggen, goede daden doen. Ik meen dat de zielenrust, het geruste geweten het grootste bezit is voor de mens man of vrouw in de laatste jaren, de laatste maanden, de laatste uren en seconden van het leven. De hel, dat moet de situatie zijn als je in de laatste uren tot het inzicht komt: wat heb ik een onwaardig, vals, slecht, egocentrisch bestaan geleid, ik schaam mij, ik heb mijn bestaan niet volbracht, geen eer bewezen, ik heb de liefde en de pijn van mijn ouders niet voldoende terugbetaald met helpende daden. Ik heb niet genoeg gewerkt aan mijn ontwikkeling… ontwikkeling tot een ontwikkeld, gecultiveerd, dienstbaar en wijs mens…? Zo zie ik dat. SHS